Spis treści
Szekspir jest ważnym punktem odniesienia dla angielskiej literatury i języka, ale określenie „ojciec nowoczesnego angielskiego” jest metaforą. Nie oznacza, że jeden autor stworzył gramatykę i słownictwo. Warto odróżnić udokumentowane użycie wyrażenia od dowodu, że właśnie on je wymyślił.
Biblioteka Kongresu USA omawia mity o zwrotach przypisywanych Szekspirowi. Zwraca uwagę na wcześniejsze użycia i ograniczenia dawnych badań słownikowych. Brak odnalezionego starszego tekstu nie dowodzi, że słowo nie funkcjonowało w mowie. Dlatego liczby rzekomo „wynalezionych” wyrazów wymagają ostrożności.
Nie należy twierdzić, że każdy zwrot obecny w dramacie pojawił się tam po raz pierwszy. Autor mógł korzystać z przysłowia, tradycji ustnej lub wcześniejszej literatury. Jego rola w twórczym wykorzystaniu języka pozostaje ważna także wtedy, gdy wyrażenie nie jest jego własnym wynalazkiem.
Biblioteka Kongresu analizuje m.in. It’s Greek to me i wskazuje wcześniejszą tradycję tego powiedzenia. W polskim przekładzie funkcję może oddawać zwrot „to dla mnie chińszczyzna”, ale wybór zależy od sceny, stylu i celu. Dosłowna nazwa języka i sens idiomu to dwa poziomy tekstu.
Folger Shakespeare Library opisuje debatę o nowych słowach i zapożyczeniach oraz sposoby tworzenia form: zmianę części mowy, łączenie elementów i dodawanie przedrostków lub przyrostków. Szekspir działał w środowisku, w którym eksperymentowało wielu autorów. Nie trzeba przypisywać mu wszystkich zmian, aby dostrzec sprawność pisarską.
| Pytanie | Co pozwala ustalić źródło |
|---|---|
| Czy wyrażenie jest w utworze? | Sprawdzenie konkretnego tekstu i miejsca |
| Czy istniało wcześniej? | Porównanie starszych zapisów i badań |
| Czy autor je wymyślił? | Trudniejsze pytanie niż sam pierwszy cytat |
| Jak je przełożyć? | Analiza znaczenia, funkcji i kontekstu |
Przy dawnym tekście nie wystarczy zastąpić każdego słowa współczesnym odpowiednikiem. Trzeba uwzględnić sytuację, relacje postaci, wieloznaczność i formę. Gra słów lub odwołanie kulturowe mogą wymagać objaśnienia. Inne rozwiązanie będzie właściwe dla sceny teatralnej, a inne dla komentarza językowego.
Ta ostrożność ma zastosowanie również do współczesnych materiałów: nazwa i znajome słowo nie przesądzają o znaczeniu w danej dziedzinie. Przy zlecaniu przekładu wskaż odbiorcę i cel, aby rozróżnić tekst literacki, specjalistyczny i dokument wymagający poświadczenia.
Więcej: dobór rodzaju tłumaczenia oraz oferta tłumaczeń pozostałych materiałów. Źródła biblioteczne sprawdzono 28 października 2026 r.
